Thực hiện pháp luật về công chứng - nhìn từ cơ sở

Đoàn khảo sát của Ủy ban Pháp luật về thực hiện một số quy định của pháp luật về hoạt động công chứng vừa có các cuộc làm việc tại TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Giang, tỉnh Tuyên Quang, để nắm tình hình thực tế ở địa phương về công tác này.

Đoàn khảo sát của Ủy ban Pháp luật về thực hiện một số quy định của pháp luật về hoạt động công chứng vừa có các cuộc làm việc tại TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Giang, tỉnh Tuyên Quang, để nắm tình hình thực tế ở địa phương về công tác này

Thực tế ở cơ sở đang đặt ra yêu cầu phải có biện pháp để tháo gỡ tình trạng thiếu công chứng viên ở nhiều địa phương, bởi lực lượng này hiện chủ yếu “co cụm" tại một số thành phố lớn. 

Xã hội hóa hoạt động công chứng khó vì thiếu công chứng viên

Trong thời gian qua, UBND tỉnh Tuyên Quang đã thực hiện kịp thời và có hiệu quả Luật Công chứng, các văn bản hướng dẫn thi hành. Trong đó, đã ban hành Đề án tăng cường quản lý nhà nước trong hoạt động công chứng trên địa bàn; đăng ký thành lập văn phòng công chứng thực hiện đúng quy định, bảo đảm sự phát triển.

Khẳng định kết quả này, song theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Hoàng Việt Phương, do tỉnh miền núi có điều kiện phát triển kinh tế - xã hội còn khó khăn, nhu cầu công chứng của các cá nhân, cơ quan, tổ chức trên địa bàn còn ít, nên đã ảnh hưởng đến sự phát triển của các tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên. Việc thành lập mới đơn vị hành nghề công chứng trực thuộc Sở Tư pháp tỉnh ở các huyện còn khó khăn do hạn chế về nguồn công chứng viên, làm gia tăng biên chế viên chức, nguồn thu, kinh phí chi thường xuyên còn khó khăn.

Theo báo cáo của UBND tỉnh Tuyên Quang, trên địa bàn hiện có 6 tổ chức hành nghề công chứng, trong đó có 1 phòng công chứng là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Tư pháp. Tuyên Quang có 4 đơn vị hành chính cấp huyện chưa có văn phòng công chứng.

Tại Bắc Giang, hiện trên địa bàn đã có 20 văn phòng công chứng, tiến hành giải thể 2 phòng công chứng trực thuộc Sở Tư pháp, cũng đang gặp khó khăn khi các tổ chức hành nghề công chứng chưa được phân bổ đồng đều. Theo báo cáo của UBND tỉnh, đa số tổ chức hành nghề công chứng tập trung tại thành phố, nơi có nhu cầu cao về dịch vụ công chứng. Trên địa bàn tỉnh có 2 huyện với điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn chưa có văn phòng công chứng.

Từ thực tế hoạt động công chứng tại hai tỉnh Tuyên Quang và Bắc Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Phương Thủy nhận thấy, dù Luật Công chứng quy định không tổ chức phòng công chứng ở những địa bàn thuận lợi, và vẫn cho phép thành lập phòng công chứng ở các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa không thực hiện xã hội hóa được, kể cả chính quyền địa phương quan tâm, tạo điều kiện thì sẽ vẫn gặp một số khó khăn. 

Về nguyên tắc, công chứng là dịch vụ công cơ bản, đòi hỏi Nhà nước phải bảo đảm để các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp khi có nhu cầu đều được đáp ứng kịp thời. Với cách đặt vấn đề như vậy, các thành viên Đoàn khảo sát đề nghị, UBND các tỉnh, thành báo cáo việc thực hiện trách nhiệm của Nhà nước trong tổ chức dịch vụ công trên địa bàn các huyện chưa thành lập văn phòng công chứng, nhất là trong bối cảnh việc lập phòng công chứng sẽ khó khả thi, vì gây tăng đầu mối, biên chế viên chức ở địa phương.

Về nguyên tắc, công chứng là dịch vụ công cơ bản, đòi hỏi Nhà nước phải bảo đảm để các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp khi có nhu cầu đều được đáp ứng kịp thời. Với cách đặt vấn đề như vậy, các thành viên Đoàn khảo sát đề nghị, UBND các tỉnh, thành báo cáo việc thực hiện trách nhiệm của Nhà nước trong tổ chức dịch vụ công trên địa bàn các huyện chưa thành lập văn phòng công chứng, nhất là trong bối cảnh việc lập phòng công chứng sẽ khó khả thi, vì gây tăng đầu mối, biên chế viên chức ở địa phương.

Khẳng định tính đúng đắn của vấn đề, song theo đại diện lãnh đạo một số sở, ngành của Tuyên Quang và Bắc Giang, thì "rất khó" thực hiện. Nguyên nhân một phần là bởi, nguồn công chứng viên ở địa phương đang thiếu. Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Bắc Giang Lê Anh Tuấn cho biết, UBND tỉnh đã ban hành Quyết số 67/2021/QĐ-UBND quy định tiêu chí xét duyệt hồ sơ đề nghị thành lập văn phòng công chứng trên địa bàn tỉnh. Trong đó, đưa ra quy định mức chấm điểm xét duyệt các tiêu chí thành lập văn phòng công chứng ưu tiên hơn với một số huyện chưa có tổ chức này. Nhưng thực tế vẫn khó thành lập văn phòng công chứng ở hai huyện Yên Thế và Sơn Động, vì nguồn công chứng viên trên địa bàn toàn tỉnh đang thiếu, khó đáp ứng các tiêu chí quy định tại Luật Công chứng hiện hành (văn phòng công chứng phải hoạt động theo mô hình công ty hợp danh, có từ 2 công chứng viên hợp danh trở lên).

Khẳng định tính đúng đắn của vấn đề, song theo đại diện lãnh đạo một số sở, ngành của Tuyên Quang và Bắc Giang, thì "rất khó" thực hiện. Nguyên nhân một phần là bởi, nguồn công chứng viên ở địa phương đang thiếu. Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Bắc Giang Lê Anh Tuấn cho biết, UBND tỉnh đã ban hành Quyết số 67/2021/QĐ-UBND quy định tiêu chí xét duyệt hồ sơ đề nghị thành lập văn phòng công chứng trên địa bàn tỉnh. Trong đó, đưa ra quy định mức chấm điểm xét duyệt các tiêu chí thành lập văn phòng công chứng ưu tiên hơn với một số huyện chưa có tổ chức này. Nhưng thực tế vẫn khó thành lập văn phòng công chứng ở hai huyện Yên Thế và Sơn Động, vì nguồn công chứng viên trên địa bàn toàn tỉnh đang thiếu, khó đáp ứng các tiêu chí quy định tại Luật Công chứng hiện hành (văn phòng công chứng phải hoạt động theo mô hình công ty hợp danh, có từ 2 công chứng viên hợp danh trở lên).